Km başı araç maliyeti nasıl hesaplanır?

Km başı maliyet neden önemli

Yolcu taşıyarak para kazanan bir şoför için en temel soru şudur: aracımın bir kilometresi bana kaça mal oluyor? Bu rakamı bilmeden bir yolculuğun sana ne bıraktığını, boş km'nin kaça patladığını ya da yakıt zammının kazancını ne kadar erittiğini göremezsin.

Km başı maliyet, bütün hesapların ortak paydası. Vardiyanın yakıt gideri toplam km × km başı yakıt maliyeti ile bulunur. Net kazanç da o yakıt gideri üzerinden hesaplanır. Km başı maliyetin yanlışsa netin de yanlış çıkar.

Formül: km başı yakıt maliyeti

Km başı yakıt maliyetini bulmanın en doğru yolu, iki tam dolum arasını ölçmek:

Km başı yakıt maliyeti = İki tam dolum arasında aldığın yakıtın toplam tutarı ÷ İki tam dolum arasında gidilen km

Nasıl uygularsın:

1. Depoyu tam doldur ve kilometreyi not al. Bu senin başlangıç noktan.
2. Normal çalışmaya devam et. Arada yarım dolum yaptıysan tutarlarını da not al.
3. Bir sonraki tam dolumda kilometreyi yine not al.
4. Başlangıçtaki tam dolum hariç, aradaki bütün dolumların tutarlarını ve son tam dolumu topla.
5. Bu toplamı, iki tam dolum arasında gittiğin km'ye böl.

Başlangıçtaki dolumu saymamanın sebebi şu: o yakıt, başlangıç noktasından önceki yolu değil, sonraki yolu gitmek için alındı. Son tam dolum ise aradaki yolda harcadığın yakıtın yerine konanı gösterir.

Henüz iki tam dolumun yoksa geçici olarak şu tahmini kullanabilirsin:

Km başı yakıt maliyeti ≈ (100 km'deki tüketim ÷ 100) × Litre fiyatı

Bu, üretici ya da ortalama tüketim değerine dayandığı için bir tahmindir. İlk iki tam dolumdan sonra gerçek ölçüme geçmek en doğrusu.

Benzinli, dizel ve LPG'li araç örneği

Aşağıdaki tüketim ve litre fiyatları gerçek değil. Hesabı kolay takip edebilmen için seçtiğimiz yuvarlak senaryo rakamları. Kendi aracının tüketimini ve bugünkü pompa fiyatını koyarak aynı hesabı yap.

• Benzinli: 100 km'de 7 litre, litresi 70 ₺ → (7 ÷ 100) × 70 = 4,90 ₺/km
• Dizel: 100 km'de 6 litre, litresi 75 ₺ → (6 ÷ 100) × 75 = 4,50 ₺/km
• LPG'li: 100 km'de 8,5 litre, litresi 35 ₺ → (8,5 ÷ 100) × 35 ≈ 2,98 ₺/km

LPG'li araçlar aynı yolu genelde benzine göre daha fazla litre yakarak gider, ama LPG'nin litre fiyatı daha düşük olduğu için km başı maliyet çoğu zaman daha düşük çıkar. Örnekteki fark bunu gösteriyor. Oranlar araçtan araca ve fiyattan fiyata değişir. Kendi aracın için karar vermeden önce iki tam dolum arası ölçümü yap.

Çift yakıtlı (benzin + LPG) bir aracın varsa, iki yakıtın tutarlarını birlikte toplayıp km'ye bölmek sana aracın gerçek km başı yakıt maliyetini verir. Litre bazında tüketimi ise yakıt türlerini karıştırmadan, tek yakıtla yapılmış dolumlar arasında ölç.

Bakım ve amortismanı dahil etmek

Yukarıdaki rakam sadece yakıt. Aracın bir kilometresinin sana gerçek maliyeti bundan fazladır. Tam km maliyetini görmek için iki katman daha ekle:

Tam km maliyeti = Km başı yakıt maliyeti + Km başı bakım/lastik/sigorta + Km başı amortisman

• Km başı bakım, lastik ve sigorta: bir dönemde (örneğin bir yılda) bu kalemlere ödediğin toplamı, o dönemde yaptığın km'ye böl.
• Km başı amortisman: aracın bugünkü değeri ile birkaç yıl sonra satmayı beklediğin fiyat arasındaki farkı, o sürede yapacağın toplam km'ye böl.

Hesap kolaylığı için yuvarlak bir senaryo (piyasa değeri değildir): yılda 60.000 km yapan bir araçta bakım, lastik ve sigortaya yılda 60.000 ₺ gidiyorsa bu kalem 1 ₺/km eder. Araç 300.000 km'de 300.000 ₺ değer kaybedecekse amortisman da 1 ₺/km eder. Benzinli örnekle birlikte tam km maliyeti 4,90 + 1 + 1 = 6,90 ₺/km olur.

Bu ayrımı neden yapıyoruz? Günlük net kazancını hesaplarken yakıtı km üzerinden, bakım ve sigortayı ise ödediğin gün masraf olarak düşersin. Amortisman ise nakit çıkışı olmadığı için günlük netin içinde görünmez. Onu ayrı bir satırda tutmak, aracını yıpratmanın gerçek bedelini gizlemeden görmeni sağlar. Masraf kalemlerini tek tek TAG sürücüsü masrafları rehberinde ayırdık.

Düşük maliyetli yolculuğu seçmek

Km başı maliyetini bildiğinde, bir yolculuğun sana kabaca ne bırakacağını kafadan hesaplayabilirsin:

Yolculuğun bıraktığı ≈ Yolculuk ücreti − (Yolculuk km'si + Dönüşte boş gideceğin km) × Km başı maliyet

Uzun bir yolculuk kâğıt üzerinde cazip görünebilir. Ama bırakış noktası talebin az olduğu bir yerdeyse, geri dönerken yapacağın boş km o kazancın bir kısmını geri alır. Kısa ama yoğun bölgede biten bir yolculuk, sonraki işi hızlı bulmanı sağladığı için gün sonunda daha çok bırakabilir.

Birkaç pratik ipucu:

• Km başı maliyetin yüksekse (örneğin yakıt zammından sonra), boş km'nin bedeli de aynı oranda artar. Beklerken dolaşmak yerine yoğun bir noktada park etmek daha ucuz olabilir.
• Dönüş yönünü hesaba kat. Günün son yolculuğunu evine doğru giden bir iş olarak seçmek, dönüşteki boş km'yi kazanca çevirir.
• Km başı kazancını (Net ÷ Toplam km) km başı maliyetinle kıyasla. Aradaki fark ne kadar büyükse, her km'yi o kadar verimli kullanıyorsun demektir. Vardiya bazında bu hesabı günlük ve saatlik kazanç rehberinde anlattık.

Boş km'yi azaltmanın somut yolları için boş km yazımıza, aylık tabloya nasıl yansıdığı için de aylık kazanç rehberine göz atabilirsin.

YolKasa bunu otomatik hesaplar

YolKasa'da yakıt dolumlarını girerken "tam dolum" olup olmadığını işaretlersin. Uygulama iki tam dolum arasını kendisi bulur, aradaki yarım dolumları da hesaba katar ve aracının km başı yakıt maliyetini çıkarır. Yeterli dolum kaydın yokken aracının tüketim bilgisinden tahmin yapar. Her vardiyanın yakıt gideri bu maliyetle hesaplanır, bakım ve diğer masrafların da girdiğin gün netten düşer. Hesabın ayrıntısı nasıl çalışır sayfasında.